Rahman ve Rahim olan, her türlü eksik ve noksandan münezzeh Allah’ın adıyla…

Öncelikle bizleri kendi varlığından halk eyleyen, varlığından haberdar edip, kulluğu ile şereflendiren ve kendisine muhatap kılan Rabbimize varlığının sınırsız ve sonsuzluğunca hamt ve şükreyleriz. O’na sonsuz şükranlarımızı sunarız. O’nun çok sevdiği, nurundan yarattığı, Habibi edibi Resulü peygamberimiz Sav. Efendimize ve onun ehlibeytine, ashabına ebeden sala-tu selam ederiz. Pirlerimize, Sultanlarımıza, efendilerimize ve gönül dostu kardeşlerimize sala-tu selam ederiz.

Çok saygı değerli gönül dostu kardeşlerim, yazımızın başlığından anlaşılacağı üzere; “Ezeli ve ebedi bir hayat ile diri olan” anlamına gelen Allah cc. nun “Hayy” ve “Allah’ın bütün isim ve sıfatlarının batını ve hakikati olan ”Hu” esması, sanki dilimize pelesenk olmuş günlük yaşamımızda sık sık tekrarlanan “HAYDAN GELEN HUYA GİDER” bazı zamanlarda; söz konusu bu sözcük asıl anlamından saptırılmış olarak karşımıza çıkar. Oysa ki; bu veciz sözden insanların anladığı şu olmalıdır dostlar. “emek verilmeden, yani havadan kazanılan bir kazanım” veya “bedavadan gelen, bedavaya gider” veya “havadan gelen, havaya gider” anlamının daha baskın olduğunu anlıyoruz. Oysa ki; "Hayy" ve "Hu" "Her zaman diri olan Rabbimizden gelen her şey yine Rabbimize dönecektir." manasına gelen bu sözcüğü bu şekilde yumuşatarak ifade etmek daha doğru olacağı kanatindeyim.

Anadolu coğrafyasında insanlar evlerinin bahçesinden veya penceresini açarak, karşı komşusuna “HU KOMŞU…” diye seslenilirdi. Karşı komşuda kendisine bir komşusunun seslendiğini anlamış olurdu.

Diğer taraftan, günümüzde çok duyarız “yahu” kelimesini. Aslında argo bir terim gibi gözükse de argo bir kelime olmadığı anlaşılır. Esası, “ya hu” anlamındadır. Bir komşumuzun veya dostumuzun karşılaştığı bir sıkıntısı karşısında, onu teselli etmek için, “bu da gelir, bu da geçer YA HU” deriz. Veya bir yanlışını düzeltmesini istediğimiz komşumuza veya dostumuza “vazgeç ya hu” deriz. Kızgın birini sakinleştirmek için “hoş gör ya hu” diye öfkesini dindirmeye çalışırız. Bizi neşelendiren bir dostumuza “hay Allah iyiliğini versin” diyerek, Yüce Yaradan’ın “hay” ismini dile getirmiş oluruz. Dolayısıyla, “hay” sözü, Allah cc. un dirilik sıfatını ifade etmektedir. “hu” hitabımız, komşularımızı ve çevremizdeki insanları kapsamaktadır. Demek ki, “Hay” yani diri ve ölümsüz olan Yüce Yaradan’ın bize verdiklerini, bizler de “hu” diye seslendiğimiz komşularımızla paylaştığımızda, “Hay’dan gelen hu’ya gider” deyimine uygun davranmış oluruz. Konuya tasavvufi açısından değerlendirdiğimizde; “Hu” ismi şerifi Yüce Yaradan’ın sıfatlarından birisi olması nedeniyle, “Allah’tan gelen Allah’a gider” anlamı çıkar.

"Hayy" dan Gelen "Hu" ya Gider. Herkes tarafından da yanlış bilinen ve günlük hayatta da çok yanlış anlam ifade ettiği halde, çok kez kullanılan bir ifadedir “Haydan gelen huya gider..." cümlesi. Bu söz, sanki; günlük hayatımızın akışı içerisinde kolay ve emeksiz olarak kazanılan bir şey miş gibi “elden çıkar" gibi bir anlam ifade ettiğini anlıyoruz. Oysaki bu ulvi ve namütenahi bir söz olan bu veciz ifade, bambaşka bir anlam ifade eder. Bu cümlenin yazılışı da okunuşu farklıdır. "Hayy'dan gelen Hu'ya gider" sözü Allah cc.’un "Hayy" ve "Hu" sıfatları kastedilerek, "Her zaman diri olan Rab'den gelen yine o Rabbe dönecektir." manasına gelen bir söz olarak ifade edersek daha başka, dah güzel olur. "İnna lillah ve inna ileyhi raciun" (Allah'dan geldik ve yine Allah'a döneceğiz) ayetinin tasavvuftaki karşılığıdır bu cümle.

Başka anlamlar yükleyerek, başka cümleler içerisinde kullanıldığına şahit oluruz. Mesela "hay-huy" diye ilginç bir deyiş vardır. Söz gelimi "ömrü hay-huyla geçti”

“Hayy'den gelen Hû'ya gider” deyiminin, emek vermeden, hak etmeden, hatta gayrı meşru yollarla kazanılan şeylerin fayda sağlamayacağı, kolayca elden çıkarılacağı, bir şekilde heba olacağını anlatmak için kullanıldığı anlaşılmaktadır.

Örnekleri çoğaltabiliriz. Mesela; eskiden birisinin vefat haberi alındığında “innâ lillâhi ve innâ ileyhi râci'ûn” denirdi. Bu ibâre Bakara Sûresi'nin 156. âyetinin son kısmıdır ve âyetin tamamında meâlen; “(Sabredenlerin) başlarına bir musibet geldiği zaman ‘Biz Allâh'a aidiz ve sonunda O'na döneceğiz' derler.” buyurulmaktadır . Hayy'den gelen Hû'ya gider sözü, Bakara Suresi'ndeki ayetin farklı kelimelerle tekrarıdır; evvelemirde sabra ve tevekküle davet ederek teselli maksadıyla söylenebilir. Hatırlarız; eskiden Karagöz-Hacivat oynatanların gösterilerinde bile “Hayy Hak” nidasıyla başladıklarını görürdük, izlerdik.

“Hay” ve “Hu” gerçek anlamıyla Allah demektir. Yani Allah’tan gelen, yine Allah’a gider anlamındadır. Ancak halk arasında zamanla mecazi bir anlam kazanarak akıllarda kalmıştır. Kolay ve emeksiz kazanılan şeyler kıymeti bilinmeden tekrar Allah’a döner, anlamını da telefuz edebiliriz.

Netice olarak; günümüzde, anlamının tamamen dışına çıkılmış bu güzel sözü, yerinde kullanılarak anlam kazandırılması ve anlamının sırlarına mazhar olarak kullanabilmek amacımız olmalıdır.

Rabbim bizleri Allah cc. nun Esma-i Hüsna’sını doğru yerde doğru zamanda okumayı nasip etsin.

Kalın sağlıcakla.

Mustafa AYALTI
İstanbul, 04 Mart 2026